Haber Detayı
30 Ekim 2019 - Çarşamba 20:22
 
GÜLİSTAN DİYARI “ISPARTA”
GÜNDEM Haberi
GÜLİSTAN DİYARI “ISPARTA”

Isparta’da Cumhuriyet Dönemi Gülcülük Geçen yazımızda Gül Bitkisinin Anadolu’nun muhtelif vilayetlerine gülistan tesisi için gönderilmiş olduğunu ancak, gül yağı üretilebilen türünün tabii ortamda yalnızca Isparta ve çevresinde Neşv-ü Nema bulabilmiş olduğuna dikkat çekmiştik. **** Bu yazımızda “Cumhuriyet Dönemi Isparta Gülcülüğünü” ele almaya çalıştık. **** Osmanlı Devleti’nin son döneminde “İhale edilerek” temin edilen gül çubukları, belgelerden anlaşıldığına göre; Balıkesir, Çanakkale, Aydın, Burdur, Hamitabat, Denizli, Bursa, Diyarbakır, Kastamonu gibi vilayetlere gönderilmiş bu vilayetlerde yaşayan, gülistan kurmaya hevesli ve bu konuda bilinçli kişilere gül çubukları (çelik) dağıtılmıştır. **** İsmail Efendi müteşebbisliğinde başlayan Isparta’da Gülistan teşkili büyüyerek devam etmiş ve gül, Isparta’nın sembolü ve ekonomik olarak önemli geçim kaynaklarından biri haline gelmiştir. **** Kanaatimizce Isparta’nın yetiştirdiği; zeki, çalışkan, yeniliğe açık olan gülcü İsmail Efendi Gülistan kurmuş bu kurduğu gülistanın 4. Yılında önemli verim alarak Isparta’da Gülcülük faaliyetlerinin başlamasında lokomotif vazifesi gören, öncü çok önemli bir MÜTEŞEBBİS olmuştur. *****   Gülcü Efendi’ni Mezarı. Gülcü Mezarlığı/ Isparta Gülcülük, Cumhuriyet döneminde Isparta’da baharını yaşamıştır. 1933 Yılında Başbakan İsmet İnönü Afyon’dan Antalya’ya geçerken Isparta’ya uğramış Isparta’da gülcülük faaliyetleri ile ilgili olarak ekim dikim, bakım ve satım işlemleri ile ilgili her türlü buyruğu vermişlerdir. Bu ziyarette yanında dönemin ekonomi bakanı Celal Bayar da vardır. Bayar’ı Isparta’da bırakarak kendileri Antalya’ya hareket etmişler, Celal Bayar Isparta’da bütün gül yetiştiricilerini toplayarak onları dinlemiş, gülcülerin en büyük dertlerinin ufak tefek kazanlarda üretilen yağların aynı kalitede olmamasından dolayı çeşitli kalitede gül yağı üretildiği tespiti yapılmış, Isparta’da bir gülyağı fabrikasının kurulması girişimlerine hız verilmiş 30 Eylül 1935 tarihinde dönemin Isparta mebusu Kemal Ünal’ın da gayretleriyle fabrikanın temeli atılmıştır. ***** Celal Bayar gülcülük işleri ile uğraşanlara yaptığı konuşmada: “…Beş yıllık kalkınma programımızda mütevazi bir yeri olan gülyağı fabrikasının temelini atıyoruz…Gülyağcılık bugün için intihata uğramış görünmektedir. Buna temel sebep dış ticarette aranan teknik esaslara riayet edilmemiş olunmasıdır…Gülyağcılığımızın bir servet vasıtası olabilmesi için yüksek kalite ve değişmeyen esasta üretmek esastır. Bu çerçevede gülyağcılığımızın temin, itibar ve haysiyetini iade edeceğiz…” şeklinde konuşma yapmıştır. *****  3/1/1935 tarihli Reisicumhur Mustafa Kemal imzalı kararnamede “Türk Gülyağı Limited Şirketi” tarafından Isparta’da yapılmakta olan Gül yağı fabrikası için dışardan getirilip işi bittikten sonra geri gönderilecek olan alet ve adavatın memlekete sokulmasına izin verilme kararı alınmıştır. Isparta’da gülyağı üretimi desteklenmiştir.  ***** Isparta’da Evkafa Ait gül yağı fabrikası yapılmak üzere ayrılmış olan yerde bulunan Dalboyunoğlu hamamına bitişik başkasına ait arsanın Belediyeye ait bulunan “Pirefendi” mezarlığı ile değiştirilmesine İcra vekilleri heyetince izin verilmiştir. ***** 1936 yılından itibaren Isparta’da Fabrika usulü gülyağı üretimine geçilmiştir. ***** Isparta bu dönemde Anadolu’da gülcülüğün merkezi olurken 02/08/1939 tarihli bir belgeden anlaşıldığına: “ …göre yarım asırdan  beri Edirne’de kaybolan gülcülüğün Isparta’dan gönderilen 1300 kök gül çubuğu ile yeniden yeşerdiği…” vurgulanmaktadır. Yine Trakya umum Müfettişliğinden Baş Vekilliğe gönderilen raporda Isparta Belediyesinin (16/09/1940 tarihinde) Edirne ve çevresinde gülistan kurulumu için gül çubukları yardımından bulunduğu kaydedilmiştir. ***** Ayrıca Trakya Umumi müfettişliği tarafından 2/9/1939 Tarihli Başvekalete gönderilen bir başka belgede Edirne ve çevresinde üretilen gülyağının kalitesinin tespiti için Isparta’ya numune gönderildiği yazmaktadır. Buradan Isparta’nın 1939 yılında çok önemli bir gülyağı üretim yeri olduğunu söylemek mümkündür. ***** Adı geçen raporda: “Gül Numunesi muayene edilmiştir. Rengi ve kokusu İyidir. Avrupa’nın herhangi bir alıcısına arz edilebilecek evsafı haizdir. Sıkleti izafiyesi muayene edilmemiştir. Bunun için 40 gr. gülyağına ihtiyaç vardır. Tasallüp (katılaşma) derecesi muayene edilmiş Isparta Gülyağına nazaran çok noksan olduğu zuhur etmiştir. Bunun sebebinin içinde bulunan storepten maddesinin pek az olduğundan kaynaklı olduğuna güllerin ekseriyetle güneş doğduktan sonra toplandığından veyahut iklim ve toprak yapısı nedeniyle bu şekilde mahsul olduğuna kani olunmuştur.” Denilmektedir. Buradan anlaşılmaktadır ki 1939 yılında gülcülük her alanıyla Isparta’da profesyonelce yapılmaktadır. ***** İkinci Dünya Harbi yıllarında kısmen sekteye uğradığı anlaşılan gülcülük faaliyetleri Isparta gülyağı Fabrikasının kurulmasından sonra hızlı artışa geçmiş; 1951 yılında 105 kg, 1952 yılında 272 kg, 1953 yılında 488 kg, 1954 yılında 710 kg şeklinde artış göstererek devam etmiştir.  Sonra Isparta ve dahilindeki yerleşim yerlerinde daha kurumsal ve örgütlü hale gelmiştir. Bu sebeple Gül İstihsal ve Satış Kooperatifleri çeşitli miktar sermayelerle muhtelif tarihlerde kurulmuştur. Bu kooperatiflerin kuruluş tarihleri, sermayeleri ve kuruluş yerleri şöyledir: 3/4/1953 Tarihinde 20 Yıl süreli 500 TL sermayeli Keçiborlu Gül İstihsal Kooperatifi Kurulmuştur. 25/7/1953 Tarihinde 30 yıl süreli 1.400 TL sermayeli Burdur Gül İstihsal Kooperatifi kurulmuştur. 14/8/1953 Tarihinde 20 Yıl süreli 800 TL sermayeli Atabey nahiyesi Gül İstihsal Kooperatifi Kurulmuştur. 11/9/1953 Tarihinde 20 Yıl süreli 350 TL sermayeli Keçiborlu/İlyasköyü Gül İstihsal Kooperatifi Kurulmuştur. 9/9/1953 Tarihinde 20 Yıl süreli 900 TL sermayeli İslamköy Gül İstihsal Kooperatifi Kurulmuştur. 7/9/1953 Tarihinde 20 Yıl süreli 350 TL sermayeli Keçiborlu/ Kılıç Köyü Gül İstihsal Kooperatifi Kurulmuştur. 25/12/1953 Tarihinde 20 Yıl süreli 500 TL sermayeli Yenice Nahiyesi Gül İstihsal Kooperatifi Kurulmuştur. 12/1/1954 Tarihinde 20 Yıl süreli350 TL sermayeli Dikici Köyü Gül İstihsal Kooperatifi Kurulmuştur. 18/1/1954 Tarihinde 20 Yıl süreli 500 TL sermayeli Yalavaç Gül İstihsal Kooperatifi Kurulmuştur. 2/5/1954 Tarihinde 20 Yıl süreli 400 TL sermayeli Gönen Gül İstihsal Kooperatifi Kurulmuştur. Isparta Gülcüler İstihsal ve Satış kooperatifi 700 Türk Lirası sermaye ile Zirai ürün yetiştirmek, mahsulün piyasaya hazırlanmasını sağlamak ve bu amaçla ilgili teşebbüslerde bulunmak için merkezi Isparta olmak üzere 30 yıl süre ile 16/05/1947 tarihinde kurulmuştur. (BCA) **** 1954 yılında 9 birim gül istihsal kooperatifinin birleşmesi ile “Gülbirlik” kurulmuştur. **** Gülbirlik’in kurulmasından itibaren üretim 1955 yılında 863 kg, 1956 yılında 892 kg, 1957 yılında 872 kg olmuştur. **** Isparta Ziraat Müdürlüğü verilerine göre 1962 yılında Isparta dahilinde toplam 11.360 dekar toprakta gülcülük faaliyeti yapılmaktadır. *****
Kaynak: Editör:
Etiketler: GÜLİSTAN, DİYARI, “ISPARTA”,
Yorumlar
Haber Yazılımı